De lange arm van de geschiedenis

Alles wat er nu gebeurt is al eens eerder gebeurt! Staat er ergens een dominante cultuur onder druk door immigratie? Hoe denk je dat het Romeinse rijk ten einde is gekomen? Woedt er een dodelijk virus? Wat dacht je van de pest, de Spaanse griep of de tal van andere ziektes die in het verleden de wereldbevolking hebben geteisterd? Wordt de bevolking van een land opgehitst door tegenstellingen te accentueren door een despoot in wording? Tja, zou dat niet ook al eens eerder gebeurd zijn?

Het vak geschiedenis is in het onderwijs een zwaar ondergeschoven kindje terwijl het eigenlijk het belangrijkste vak zou moeten zijn. Immers door onze geschiedenis te bestuderen kunnen we leren van onze fouten en wellicht eens een serieuze poging doen niet steeds in herhaling te vallen.

Zo weten we dankzij de geschiedenis dat het een slecht idee is om zonder zelf na te denken achter de hardste schreeuwer aan te lopen die je het gevoel geeft echt naar jouw problemen te luisteren. De geschiedenis wijst uit dat ze dat alleen maar doen om aan de macht te komen. Sterker nog, als ze de problemen echt zouden oplossen zou de noodzaak om hen aan de macht te houden komen te vervallen. We weten ook dankzij de geschiedenis dat geen enkel ‘soort’ mens verantwoordelijk is voor alles wat speelt in een land en dat die verantwoordelijkheid wel aan hen toewijzen tot extreem geweld zal leiden. We weten ook dat mensen van nature zich graag verschuilen achter de ‘zondebok’ en bereid zijn leiders die de zondebok aanwijzen tot het uiterste te volgen.

De geschiedenis leert ons alles. We weten wat voor impact slavernij heeft op onze samenleving en op de mensen die deze gruwel moeten doorstaan. Gelukkig lijken we in Europa deze les grotendeels goed in de oren geknoopt te hebben. Nu het Midden Oosten, Zuid Amerika, Afrika en Azië nog.

Wat de geschiedenis ons ook leert is dat mensen nooit verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor wat andere mensen in het verleden hebben gedaan. Ook al zijn ze familie, van hetzelfde ras, van dezelfde kleur of op enig andere manier met elkaar te verbinden. Dat houdt niet in dat mensen geen empathie moeten hebben met eventuele slachtoffers. Dat is echter een keuze geen verplichting. Als slachtoffer heb je geen recht op empathie of genoegdoening van iemand die er niets mee te maken heeft. Hen toch verantwoordelijk houden voedt tegenstellingen en daarop volgend sociale onrust en geweld. Als de geschiedenis ons iets heeft geleerd dan is het wel dat je er altijd vanuit het perspectief naar moet kijken.

Soms is een onderwerp van dusdanig belang dat we er in de lesstof soms voor het gevoel onevenredig veel aandacht aan besteden. Zo gaat 9% van de huidige Nederlandse lesstof over kolonisatie en 4% over slavernij in de 18e eeuw, terwijl slechts 2% over holocaust gaat. We moeten dan niet gaan schuiven met percentages om het ene onderwerp meer of minder aandacht te geven. We moeten gewoonweg meer tijd aan het bestuderen van de geschiedenis besteden.

Laten we dus vooral overal de beelden overeind laten staan, de straatnamen behouden en de musea in ere laten. De geschiedenis uitwissen is namelijk het domste wat we kunnen doen. Hoe kan je er dan ooit nog van leren?