Cultuur graaien

Moord en brand wordt er al maanden geroepen door de culturele sector in Nederland. De corona crisis hakt er vreselijk in schreeuwen ze. Er moet iets gebeuren want cultuur in Nederland staat stil en dat is niet alleen erg voor onze sociale en culturele ontwikkeling, maar vooral ook erg voor de mensen die werken in deze sector.

Ik houd van cultuur en vind cultuur ook enorm belangrijk voor de persoonlijke ontwikkeling van ieder mens. Daarbij is de corona crisis, of je het nu eens bent met de maatregelen of niet, ook voor de culturele sector enorm ingrijpend. Daar waar andere organisaties en bedrijven gesteund worden vanuit de overheid is het begrijpelijk dat dit ook voor de cultuurmakers moet gelden, toch?

Echter, wat wij vaak vergeten of soms gewoon niet weten is dat veel cultuur sowieso al structureel gesteund wordt door de overheid. Neem bijvoorbeeld een organisatie zoals Kunstlinie Almere Flevoland (KAF) in Almere (stadsschouwburg, expocentrum, architectuurcentrum). Volgens het subsidieregister van de Gemeente Almere heeft KAF 3 subsidies verleend gekregen voor 2020. € 4.186.044,00 als huurcomponent, € 3.490.330,00 ter ondersteuning van de programmering en € 25.000,00 ten behoeve van het organiseren en uitreiken van de architectuurprijs. Bij elkaar opgeteld dus iets meer dan 7.5 miljoen euro. Dit bedrag is al jaren tussen 7 en 7.5 miljoen euro en dus redelijk structureel te noemen.

We kunnen op basis van deze informatie stellen dat de huur voor KAF gedekt is en men daar dus geen risico loopt. Dat is wel erg prettig in de Corona crisis nu het pand grotendeels dicht is.

Voor het bedrijfsleven geldt deze maatregel niet, die moeten hun huur of hypotheek gewoon zelf betalen. Nu hebben we het hier over een culturele instelling die vooral cultuurmakers moet faciliteren en we hebben het dus niet over de cultuurmakers zelf. Je zou echter kunnen zeggen dat met name de subsidie ter ondersteuning van de programmering in feite indirect toch subsidie aan de cultuurmakers is. Immers door deze subsidie kan KAF het overgrote deel van de ticketinkomsten afdragen aan de artiesten en hun impresariaten. In de begroting van 2018 lezen we terug dat de personeelskosten 2.3 miljoen euro zijn waarvan 189 duizend euro per jaar voor de directeur. Dat is ruim 18 duizend euro meer dan onze minister-president die op zich wel iets meer verantwoordelijkheid draagt dan de directeur van een lokale stadsschouwburg in Almere.

Enfin, de personeelskosten zijn dus ook gedekt voor KAF, waarbij het de vraag is of er van al die personeelskosten wel sprake is want een deel van het personeel kan zo maar externe inhuur zijn die zonder voorstellingen ook niet ingehuurd hoeft te worden. Dit laatste laten we voor het gemak maar even achterwege in onze denkrichting. Je houdt dus van de subsidie ter ondersteuning van de programmering nog 1.1 miljoen euro over. Er vanuit gaande dat er zes maanden geen programmering is, dan hebben houden we 550 duizend euro over. Dit geld kan dan toch mooi gebruikt worden om de cultuurmakers te ondersteunen? En dan bedoel ik natuurlijk niet de cultuurmakers die inmiddels miljonair zijn en de bezoekers flink laten betalen voor hun voorstellingen, die kunnen het wel een tijdje ‘uitzingen’ (net als de aandeelhouders en directeuren die vorig jaar zoveel dividend hebben uitgekeerd gekregen). Ik bedoel natuurlijk de kleine cultuurmaker die sowieso al moeilijk rondkomt en het nu met corona helemaal niet meer kan bolwerken.

Tja 550 duizend euro is een druppel op de gloeiende plaat zou je zeggen, maar dat valt te bezien. Almere is namelijk niet de enige stad in Nederland die zijn culturele sector al jaren lang zeer ruimhartig steunt. Zo ontvangt bijvoorbeeld Tivoli in Utrecht in 2020 maar liefst 9 miljoen euro aan subsidie. Sterker nog Utrecht subsidieert tientallen cultuurinstellingen, culturele projecten, cultuur genootschappen en andere mensen die culturele activiteiten ontplooien voor miljoenen euro’s. Het totale cultuur budget van de Gemeente Almere ligt op 12.5 miljoen euro per jaar.

Vreemd eigenlijk dat er jaarlijks zoveel structureel geld vanuit de overheid in de cultuursector moet worden gestopt. Dan zou je haast zeggen dat de sector al zeer beperkt afhankelijk is van de inkomsten die voortkomen uit voorstellingen en exposities. Maar goed, als je dan naar het salaris van de directeur van een schouwburg kijkt dan kan je stellen dat veel geld wellicht toch niet helemaal op de juiste plek terecht komt. Een sector die zo structureel financieel afhankelijk is van de overheid zou toch over de gehele linie een verantwoordelijk salarisplafond moeten hanteren. Zoals we dat ook bij de publieke omroepen, mogen, verwachten. Ik denk dat heel veel capabele mensen voor de helft van het salaris alsnog heel graag directeur van KAF zouden willen zijn.

Je kunt overigens wel stellen dat de huidige financiële structuur voor wat betreft cultuur feitelijk gezien onhoudbaar is. Als een Gemeente Almere tot 2024 een tekort heeft dat oploopt tot 74 miljoen, maar in die jaren wel 30 miljoen subsidie aan een stadschouwburg geeft, en 40 miljoen aan de Floriade, dan gaat er iets mis.

Hoe moet het dan, vraag je jezelf af. Cultuur is belangrijk voor onze samenleving dat is ontegenzeggelijk waar. Maar de wens om cultuur te beleven zal toch echt van de mensen zelf moeten komen. Dat lukt niet door structureel geld in cultuur te pompen zodat het goedkoop al dan niet gratis aangeboden kan worden. Dat lukt alleen door in het onderwijs structureel aandacht aan cultuur te besteden. Gratis weggeven helpt niet, dan hou je lege zalen voor cultuur waar weinig animo voor is.

Als we op deze manier doorgaan gaat de hele culturele sector failliet. Sterker nog dat geldt ook voor de lokale overheden. De tekorten van de Gemeente Utrecht liegen er net als in Almere ook niet om, al hebben die wat meer reserves om ze op te vangen. En nee, die tekorten komen niet uitsluitend door de investeringen in cultuur maar die investeringen dragen wel degelijk bij. Een investering is daarbij alleen nuttig als het uiteindelijk iets oplevert, en nee dan bedoel ik niet persé geld.

De vraag is of de investering die nu wordt gedaan voldoende maatschappelijk winst en culturele bloei oplevert. Immers de investering is structureel nodig wat waarschijnlijk betekent dat er weinig tot niets veranderd. Stopt de subsidie dan stopt de cultuur, deze sterke afhankelijkheid kan toch niet de bedoeling zijn.

Stimuleer cultuurbeleving bij kinderen. Geef het een prominente plek in het curriculum van alle opleidingen. Zorg ervoor dat mensen zich bewust worden van wat cultuurbeleving voor impact heeft op hun gezondheid, op hun welzijn en op de maatschappij als geheel. Gebruik subsidies ten behoeve van de kleine cultuurmakers en het cultureel onderwijzen en activeren van de bevolking. Als er vraag is dan komen de antwoorden vanzelf.